इरानमाथि इजरायल र अमेरिकाको आक्रमण सुरु
काठमाडौं । इजरायल र अमेरिकाले संयुक्त रूपमा इरानका विभिन्न रणनीतिक स्थानहरूमाथि “प्रि एम्प्टिभ” (अग्रिम सुरक्षात्मक) हवाई आक्रमण सुरु गरेका छन् । यो आक्रमण सन् २०२५ को जुन महिनामा भएको १२ दिने हवाई युद्धपछिको सबैभन्दा ठूलो र निर्णायक सैन्य कारबाही मानिएको छ। इजरायली सेना (आइडीएफ) ले यस अभियानलाई ‘अपरेसन शिल्ड अफ जुडा’ नाम दिएको छ। यो कारबाही इरानको आणविक कार्यक्रम र ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमतालाई ध्वस्त पार्ने उद्देश्यले गरिएको इजरायली रक्षा मन्त्रालयले दाबी गरेको छ । इरानले पनि प्रतिरक्षात्मक आक्रमण सुरु गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सन्चार माध्यमहरुले जनाएका छन् । स्थानीय समय अनुसार शनिबार बिहानै तेहरानको आकाशमा शक्तिशाली विस्फोटका आवाजहरू सुनिए। इरानको सरकारी समाचार एजेन्सी ‘फार्स’ का अनुसार, तेहरानको जम्हुरी क्षेत्र र युनिभेर्सिटी स्ट्रीटहरूमा धेरै क्षेप्यास्त्रहरू खसेका छन्। यो क्षेत्र इरानको राजनीतिक शक्तिको केन्द्र मानिन्छ, जहाँ सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको कार्यालय समेत रहेको छ। विस्फोटको तीव्रता यति भयानक थियो कि तेहरानका उत्तरी र मध्य भागका घरहरू हल्लिएका थिए। सहरका धेरै भागहरूमा बाक्लो कालो धुवाँको मुस्लो देखिएको छ। तेहरानको मेहराबाद विमानस्थल नजिकै पनि आक्रमण भएको खबर छ, जसका कारण इरानले आफ्नो सम्पूर्ण हवाई क्षेत्र तत्कालका लागि बन्द गरेको छ। आक्रमण सुरु भएलगत्तै इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले तेल अभिभबाट राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै यो कदम इजरायलको सुरक्षाका लागि अनिवार्य रहेको बताए। उनले भने, “इजरायलले इरानबाट आउन सक्ने तत्कालीन र अस्तित्ववादी खतरालाई निर्मूल पार्न यो ‘प्रि एम्प्टिभ’ प्रहार गरेको हो। हामी हाम्रा नागरिकको रक्षाका लागि कुनै पनि हदसम्म जान तयार छौँ । यससँगै इजरायलभरि ‘राष्ट्रिय संकटकाल’ घोषणा गरिएको छ। नागरिकहरूलाई सुरक्षित बंकरमा रहन र विद्यालय तथा सार्वजनिक स्थलहरू बन्द गर्न निर्देशन दिइएको छ। इजरायली सेनाले सम्भावित इरानी जवाफी हमलाको सामना गर्न आफ्नो ‘आइरन डोम’ र नयाँ ‘आइरन बिम’ (लेजर आधारित सुरक्षा प्रणाली) लाई उच्च सतर्कतामा राखेको थियो ।
यस पटकको आक्रमणमा अमेरिकाको भूमिका केवल सहयोगीमा मात्र सीमित छैन। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय पेन्टागनका अनुसार, अमेरिकी वायुसेना र नौसेनाले यस अपरेसनमा सक्रिय सहभागिता जनाएका छन्। शुक्रबार ह्वाइट हाउस बाहिर सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमाथि सैन्य आक्रमण गर्ने विषयमा हालसम्म कुनै “अन्तिम निर्णय” नभए पनि वार्ताको वर्तमान अवस्थाप्रति आफू खुसी नभएको अभिव्यक्ति दिएका थिए । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इरानलाई आफ्नो आणविक हतियार निर्माण प्रक्रिया रोक्न दिएको अन्तिम चेतावनीको समयसीमा सकिएलगत्तै यो आक्रमण सुरु भएको हो। अमेरिकी नौसेनाका दुई ठूला विमानवाहक जहाजहरू, यूएसएस जेराल्ड आर फोर्ड र यूएसएस अब्राहम लिंकन, पर्सियन खाडी नजिकै तैनाथ गरिएका छन्। ती जहाजहरूबाट उडेका एफ ३५ र एफ(२२ जस्ता अत्याधुनिक लडाकु विमानहरूले इरानका सैन्य पूर्वाधारहरूमा बमबारी गरेका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूले यसलाई “सानो स्तरको हमला” नभएर इरानको सैन्य ढाँचालाई नै कमजोर बनाउने बृहत् योजना भएको बताएका छन् । इरानी सैन्य शक्ति ध्वस्त पार्ने ट्रम्पको उद्घोष अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोसलमा आठ मिनेट लामो भिडियो पोस्ट गर्दै इरानमा भएको आक्रमणमा अमेरिका संलग्न रहेको कुरा पुष्टि गरेका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको आणविक सपना र क्षेप्यास्त्र उद्योगलाई पूर्ण रूपमा धुलोमा मिलाइदिने कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले इरानी क्रान्तिकारी गार्डलाई हतियार बिसाउन वा निश्चित मृत्यु रोज्न भन्दै यो आक्रमण अमेरिकी सुरक्षाका लागि चालिएको अनिवार्य कदम भएको स्पष्ट पारे ।
इरानी जनताको स्वतन्त्रताको घडी नजिकिएको उल्लेख गर्दै ट्रम्पले अब इरानले कहिल्यै आणविक हतियार पाउन नसक्ने कुरा व्यक्त गरेका छन्। प्राप्त जानकारी अनुसार, इजरायल र अमेरिकाले इरानका रणनीतिक स्थानहरूलाई मुख्य निशाना बनाएका छन् तेहरानका राष्ट्रपति भवन परिसर र गुप्तचर मन्त्रालयहरू यस आक्रमणका प्राथमिक निशाना केन्द्र भएका छन् । पर्चिन सैन्य कम्प्लेक्स जहाँ इरानले आफ्नो क्षेप्यास्त्र र विस्फोटक पदार्थको परीक्षण गर्ने गर्दछ, ती क्षेत्रहरूमा इजरायलले आक्रमण तीव्र बनाएको छ । त्यसैगरी इरानी आणविक ऊर्जा एजेन्सीका केही प्रशासनिक भवनहरू पनि आजको आक्रमणबाट विध्वंसित भएका छन् । इसफाहान, कोम, करज र केर्मानशाह जस्ता प्रमुख सहरहरूमा पनि विस्फोटका खबरहरू आएका छन्। रिपोर्टहरूका अनुसार, इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह खामेनीलाई सुरक्षाका कारण गोप्य र सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। इरानी प्रशासनले यस आक्रमणलाई आफ्नो राष्ट्रिय अस्मितामाथिको गम्भीर चोट मानेको छ। इरानी अधिकारीहरूले शनिबार तेहरानले इजरायल र अमेरिकाको संयुक्त आक्रमणको बदला लिन तयारी गरिरहेको बताएका छन् ।
तेहरान अहिले प्रतिशोधात्मक कारबाहीका लागि जुटिरहेको र यसको जवाफ निकै कडा हुने कुरा ती अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन्। इरानी रक्षा अधिकारीहरूले रोयटर्ससँग कुरा गर्दै भनेका छन्, “तेहरान यसको बदला लिन पूर्ण रूपमा तयार छ र हाम्रो जवाफ ‘विनाशकारी’ (क्रसिंग) हुनेछ ।” इरानले आफ्ना सबै क्षेप्यास्त्र युनिटहरूलाई तयारी अवस्थामा राखेको छ र इजरायलका प्रमुख सहरहरूलाई निशाना बनाउने चेतावनी दिएको छ। इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगका प्रमुख इब्राहिम अजिजीले सामाजिक सञ्जालमार्फत इजरायल र अमेरिकालाई कडा चेतावनी दिएका छन् । “हामीले तपाईँहरूलाई पहिले नै चेतावनी दिएका थियौँ,” उनले लेखेका छन् । अजिजीले अगाडि थप्दै भनेका छन् कि इजरायल र अमेरिकाहरू यस्तो बाटोमा लागेका छन् जसको अन्त्य उनीहरूको नियन्त्रणमा रहने छैन । उनको यो टिप्पणीले इरानले यस सैन्य द्वन्द्वलाई अझ गम्भीर रूपमा अगाडि बढाउन सक्ने सङ्केत गरेको छ । रिपोर्टहरूका अनुसार, इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह खामेनीलाई सुरक्षाका कारण गोप्य र सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। इरानभित्र इन्टरनेट र मोबाइल फोन सेवाहरू ठप्प पारिएका छन्, जसले गर्दा जनमानसमा अन्योल र त्रास झन् बढेको छ। बीबीसीका नयाँ रिपोर्ट अनुसार आईडीएफले इरानले इजरायल विरुद्ध प्रतिशोधात्मक आक्रमण सुरु गरेको जानकारी दिएको छ। केही समयअघि इरानबाट इजरायलतर्फ मिसाइलहरू प्रहार गरिएको पहिचान भएपछि देशभरका विभिन्न क्षेत्रमा खतराको जनाउ दिने साइरनहरू बजाइएको थियो। आईडीएफले सर्वसाधारणलाई होम फ्रन्ट कमान्डका निर्देशनहरू पालना गर्न अनुरोध गरेको छ । यस समयमा इजरायली वायुसेनाले खतराहरूलाई रोक्न र आवश्यक परेको ठाउँमा आक्रमण गरी जोखिम हटाउन अपरेसन सञ्चालन गरिरहेको छ ।
रक्षा प्रणाली पूर्णरूपमा अभेद्य नहुने हुनाले जनताले होम फ्रन्ट कमान्डको मार्गदर्शनलाई निरन्तर पछ्याउनु अनिवार्य रहेको कुरामा विज्ञप्तिले जोड दिएको छ । आईडीएफले सार्वजनिक सुरक्षाका लागि तोकिएका नियमहरू पालना गर्न बारम्बार आग्रह गरिरहेको छ । यो द्वन्द्व अचानक भने सुरु भएको होइन । सन् २०२५ को जुनमा इजरायल र इरानबीच १२ दिनसम्म चलेको हवाई युद्धले यसको आधारभूमि तयार पारेको थियो । त्यसयता, इरानले आफ्नो युरेनियम संवर्धन प्रक्रियालाई तीव्रता दिएको र ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रको भण्डारण बढाएको आरोप इजरायल र अमेरिकाले लगाउँदै आएका थिए । फेब्रुअरी २०२६ को सुरुमा जेनेभामा भएको कूटनीतिक वार्ता बिना निष्कर्ष टुङ्गिएपछि युद्धको सम्भावना बढेको थियो । इजरायलले इरानको आणविक पूर्वाधार पूर्ण रूपमा ध्वस्त हुनुपर्ने माग राखेको थियो भने इरानले केवल आर्थिक प्रतिबन्ध फुकुवा भएमा मात्र केही लचकता अपनाउने बताएको थियो। आक्रमणको समयमा इरान आफैँ पनि आन्तरिक संकटबाट गुज्रिरहेको छ । सन् २०२५ को डिसेम्बरदेखि इरानमा आर्थिक मन्दी, मुद्राको अवमूल्यन र बढ्दो महँगीका विरुद्ध विशाल जनप्रदर्शनहरू भइरहेका छन् । मानवअधिकार संस्थाहरूका अनुसार ती प्रदर्शनहरूमा हजारौँ नागरिकले ज्यान गुमाइसकेका छन् । इजरायली खुफिया एजेन्सी मोसादले इरानी नागरिकहरूलाई शासनविरुद्ध उभिन प्रोत्साहित गर्न फारसी भाषामा टेलिग्राम च्यानल समेत सुरु गरेको छ । यस युद्धले विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा भारी वृद्धि गराउने निश्चित छ । साथै, लेबनानको हिजबुल्लाह र यमनका हुथी विद्रोहीहरूले पनि इजरायल र अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा आक्रमण सुरु गर्ने खतरा बढेको छ । साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्स जस्ता छिमेकी देशहरूले आफ्नो हवाई क्षेत्र सुरक्षित राख्न उच्च सतर्कता अपनाएका छन् । इजरायल र अमेरिकाको यो संयुक्त आक्रमणले मध्यपूर्वलाई पूर्ण स्तरको क्षेत्रीय युद्धको सङ्घारमा पुर्याएको छ। यो केवल एक सैन्य कारबाही मात्र नभएर इरानको वर्तमान सत्ता परिवर्तन गर्ने रणनीतिक कदम पनि हुनसक्ने विश्लेषकहरूको ठहर छ । यदि इरानले कडा जवाफी हमला गर्यो भने, यसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्र र सुरक्षा व्यवस्थामा अपूरणीय क्षति पुर्याउन सक्ने आशंका छ । विश्व समुदाय अहिले शान्तिको खोजीमा रहे पनि युद्धको ज्वाला झन् दन्किँदै गएको देखिन्छ । त्यसैले आगामी केही दिनहरू मध्यपूर्व र सम्पूर्ण विश्वका लागि निकै चुनौतीपूर्ण रहनेछन्। बिबिसी