नागरिकताको फाइल अगाडि बढेको खबरले मलाई धेरै भावुक बनायो

तुलसी घिमिरे र नेपाली फिल्म उद्योग पर्याय नै हुन् भन्दा हुन्छ । मूलतः निर्देशकको रूपमा दर्शकहरूमा गहिरो छाप छाड्न सफल घिमिरे पटकथा लेखन, सम्पादन र अभिनयमा पनि उत्तिकै अब्बल छन् । नेपाली फिल्मको व्यावसायिक र कलात्मक धरातललाई बलियो बनाउन घिमिरेको योगदान अतुलनीय छ । वि.सं. २०३८ सालमा फिल्म ‘बाँसुरी’ निर्देशन गरी रजतपटमा प्रवेश गरेका घिमिरेले ४० दशकमा एकसे एक फिल्म दिए, ‘कुसुमे रुमाल’, ‘लाहुरे’, ‘चिनो’, ‘दक्षिणा’ । यी फिल्मलाई ‘माइलस्टोन’ नै मानिन्छ । ५० को दशकमा ‘देउता’, ‘बलिदान’ र ‘दर्पणछाया’ जस्ता थप सफल फिल्म दिए । त्यसबेला ‘दर्पणछाया’ले व्यावसायिक रूपमा रेकर्ड नै बनाएको थियो । २०७३ सालमा ‘दर्पणछाया २’ रिलिजपछि केही विश्राम लिएका उनी त्यसको करिब एक दशकपछि फिल्म ‘पहाड’ लिएर दर्शकमाझ आउँदैछन् । यो एक दशकमा नेपाली फिल्म उद्योगमा धेरै कुरामा परिवर्तन आइसकेको छ । प्रविधिदेखि कथा वाचन र प्रस्तुतिको शैलीमा निकै फरकपन आइसकेको छ । निर्देशक घिमिरे नयाँ प्रविधि र शैलीलाई आत्मसात् गर्दै आफूलाई तयार गरेको बताउँछन् । आफ्ना फिल्मी सिर्जना मार्फत सधैँ राष्ट्रप्रेम र युवा आवाजलाई बुलन्द पार्दै आएका उनी नेपाली फिल्मलाई गाउँबस्ती र आम मानिसको भावनासँग जोड्न सफल छन् । ‘पहाड’ले आम मानिसको भावनालाई जोड्ने उनी बताउँछन् । यसै फिल्म मार्फत घिमिरेले आफ्नी छोरी पञ्चमी घिमिरेलाई अभिनय डेब्यु समेत गराएका छन् । फिल्म ‘पहाड’ र समग्र नेपाली फिल्म उद्योगमा केन्द्रित रहेर निर्देशक घिमिरेसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंशः

लामो समयपछि फिल्म लिएर आउँदै हुनुहुन्छ, किन यति लामो ग्याप भयो ?

यो ग्याप हुनुको मुख्य कारण अलिकति सिक्नुपर्ने आवश्यकता थियो । हाम्रो जमानाको टेक्नोलोजी, त्यसपछिको एनालग र अहिलेको डिजिटल टेक्नोलोजीसम्म आउँदा परिवर्तन यति छिटो भयो कि त्यसलाई आत्मसात् गर्न समय लाग्यो । टेक्नोलोजी फेरिँदा कथा भन्ने शैली पनि परिवर्तन भएको छ । त्यो सिक्दा–सिक्दै समय बितेको पत्तै भएन । अर्को कुरा बिचको समय केही बिश्राम गरौँ भनेर सोचेको पनि हो । समय प्रतिकूल भयो । अहिले सबै कुरा मिलेर आएको छ । यसलाई म ‘रिटायर’ भन्दा पनि ‘रि टायर’ भन्न रुचाउँछु । जस्तो कि पुरानो गाडीमा अर्को नयाँ टायर लगाएर यात्रा सुरु गरे जस्तै ।

नयाँ फिल्मको नाम ‘पहाड’ राख्नुभएको छ । यसले कस्तो विषय उठाएको छ ?

‘पहाड’ नामले मैले सिङ्गो देशलाई नै सिम्बोल ९प्रतीक० गर्न खोजेको हुँ । एउटा हरफ छ, ‘यहीँ छ मेरो आमाको सपना, यहीँ माटोमा छ पुर्खाको हाड, शताब्दी–शताब्दी के पर्खिन्छ, मधेसको माटोमा उभिएर पहाड ।’ अहिले मधेस भन्दा पनि पहाड बढी उजाड भइरहेको छ । युवाहरू देशमा वातावरण भएन भनेर बाहिरिइरहेका छन् । तर प्रश्न यो हो त्यो वातावरण कसले बनाइदिने रु के त्यहाँ बाँकी रहेका बूढाबूढी र केटाकेटीले बनाइदिने हो रु देश बनाउन बुज्रुकहरूको अनुभव र युवाहरूको शक्ति चाहिन्छ । नेपाल विश्वकै सुन्दर देशमध्ये एक हो, यहाँ माहोल बदल्ने हो भने कोही पनि बाहिर जानु पर्दैन । यही कुरा हामीले यो फिल्ममा बुझाउन खोजेका छौँ ।

पछिल्लो समय तपाईंका फिल्ममा मनोरञ्जन कम र सन्देशलाई बढी प्राथमिकता दिएको टिप्पणी सुनिँदै आएको छ । यो फिल्ममा चाहिँ केलाई प्राथमिकता दिनुभएको छ ?

‘पहाड’ पूरै मनोरञ्जनलाई केन्द्रमा राखेर बनाइएको फिल्म हो । यसमा थोरै सुझाव र सन्देश छ तर मनोरञ्जनको फुल डोज हो ।

‘कुसुमे रुमाल’, ‘लाहुरे’, ‘चिनो’, ‘दक्षिणा’ र ‘दर्पणछाया’ले एउटा मानक स्थापित गरेका छन् । दर्शकले ‘पहाड’बाट पनि त्यस्तै अपेक्षा गर्न सक्छन् ?

अवश्य पनि गर्नुपर्छ । त्यसका लागि यो फिल्ममा एकदमै दरिला पात्रहरू छन् । मदनकृष्ण श्रेष्ठ, सुनिल थापा, विपिन कार्की, अरुण क्षेत्री, नयाँ अभिनेत्री पञ्चमी घिमिरे, रेनु नासिर योगी र रवीन्द्रसिंह बानियाँ जस्ता कलाकारहरूको अभिनयले कथालाई धेरै बलियो बनाएको छ । कलाकारहरूको पर्फर्मेन्स देखेर म आफैँ पनि सन्तुष्ट छु । यो फिल्म एउटा माइलस्टोन हुनेमा म विश्वस्त छु । (कुवेर गिरी )

फिल्ममा यस पटक विपिन कार्की र मदनकृष्ण श्रेष्ठ जस्ता कलाकार कसरी छानिए ? कथाले माग्यो कि बजारको दबाब ?

बजारको दबाब भन्दा पनि कथाको माग नै मुख्य हो । फिल्म हेरिसकेपछि दर्शकलाई लाग्नेछ कि यो पात्र विपिन भाइकै लागि रहेछ । एउटा निर्देशकका लागि गर्वको कुरा के हो भने राजेश हमालले ‘देउता’ लाई, मदनकृष्ण–हरिवंशले ‘बलिदान’लाई, भुवन केसीले ‘कुसुमे रुमाल’लाई र शिव श्रेष्ठले ‘चिनो’लाई आफ्नो उत्कृष्ट फिल्म मान्नुहुन्छ । अब मलाई लाग्छ कि विपिन भाइले पनि कुनै दिन भन्नुहुनेछ, ‘पहाड मेरो करिअरकै उत्कृष्ट फिल्म हो’ । मदन दाइसँगको कुरा गर्दा उहाँले भन्नुभयो( ‘तुलसीजी, आत्मबल त छ तर हातमा बल छैन । उहाँको यो वाक्य यति मीठो लाग्यो कि मैले उहाँको क्यारेक्टर (पात्र) लाई नै त्यही बनाइदिएँ । एउटा यस्तो गाउँको मान्छे जसले आफ्नो बुद्धि र अनुभव प्रयोग गरेर युवाहरूलाई हातमा बल हुनेहरू आऊ भनेर आह्वान गर्छ ।

अहिलेको बदलिँदो फिल्म उद्योग र दर्शकको रुचिलाई ‘पहाड’ले कसरी सम्बोधन गर्छ ?

फिल्मले युवापुस्ताको भावनालाई सम्बोधन गर्छ । अहिले हामीले नगरे कसले गर्ने ? आज नगरे कहिले गर्न ? भन्ने सोच युवाहरूमा आएको छ । हाम्रा धेरै सीप भएका युवा विदेशमा गएर सामान्य काम गरिरहेका छन्, त्यो देख्दा मन दुख्छ । यो फिल्म धेरै अगाडिको गाउँ फर्क अभियानको प्रभाव र अहिलेको आवश्यकताको मिश्रण हो । यसले आधुनिक समाज र युवाहरूलाई जोड्ने काम गर्छ ।

पहिलेको तुलनामा अहिले निर्माणमा के,कस्ता चुनौतीहरू झेल्नुपर्‍यो ?

चुनौती धेरै रहे । हामीले सेलुलोइड जमानामा फिल्म बनाउन सिक्यौँ । अहिले डिजिटलमा साना कुरा सच्याउन पनि रेन्डरिङ भन्ने प्रक्रियाले घण्टौँ समय लिने रहेछ । यो प्रविधि बुझ्न मलाई गाह्रो भयो, त्यसैले मैले योङ जेनेरेसनका भाइबहिनीहरूको सहयोग लिएँ । युवाहरूसँग काम गर्दा आफूलाई पनि योङ फिल हुने रहेछ । प्राविधिक चुनौतीहरू भए पनि नतिजा राम्रो आएको छ ।

तपाईंका फिल्मको अर्को सबल पक्ष संगीत रहँदै आएको छ । ‘पहाड’ को संगीतलाई दर्शकले निकै रुचाएका छन्, यसलाई कसरी हेर्नुभएको छ ?

दर्शकहरूको प्रतिक्रियाले मलाई ऊर्जा दिएको छ । विशेषगरी ‘त्रिशूलधारी’ भन्ने भजन र लोकलयमा आधारित गीतहरूलाई मानिसहरूले निकै मन पराएका छन् । दर्शकले तुलसी दाइ, हामीलाई चाहिएकै यही फ्लेवर हो भन्दा सही बाटोमा रहेछौ भन्ने महसुस भएको छ ।

फिल्मबाट आफ्नै छोरी पञ्चमीलाई पनि डेब्यु गराउनुभयो । ‘नेपोडिजम’ को लाञ्छना लाग्ला भन्ने डर भएन ?

धेरै पत्रकार र साथीभाइले पहिल्यैदेखि नानीलाई डेब्यु गराउन भन्थे । तर मलाई चाहिँ राम्रो सब्जेक्ट (विषय) पर्खिनु थियो । पञ्चमीले मुम्बईमा कडा ट्रेनिङ लिएकी थिइन् । जब यो फिल्मको कुरा आयो, उनलाई एउटा स्ट्रङ क्यारेक्टरमा फिट देखेँ । मलाई डर चाहिँ थियो कतै बाबुले नजान्ने छोरीलाई फिल्ममा घुसायो भन्ने आरोप लाग्ने त होइन रु तर उनले यति राम्रो काम गरिन् कि मलाई लाग्छ त्यो लाञ्छना मलाई लाग्ने छैन ।

छोरीलाई निर्देशन गर्दा बाबु र निर्देशकबिचको सन्तुलन मिलाउन कठिन त पक्कै भयो होला ?

घरमा म साह्रै मायालु बाबु हुँ, तर सेटमा म अलिकति स्ट्रिक्ट हुनैपर्थ्यो । किनभने यो उनीहरूको भविष्यको कुरा हो । सुनिल थापा र मदनजीले पनि उनलाई निकै स्नेह र सहयोग गर्नुभयो । सुनिलले त उनलाई काखमै खेलाएर हुर्काएको मान्छे, त्यसैले काम गर्न सजिलो भयो । समग्रमा उनको अभिनय देखेर म प्रभावित छु र मेरो निर्णय सही थियो भन्ने लाग्छ ।

अहिले प्रचारप्रसारको शैली पनि बदलिएको छ होइन ?

हो, मैले पनि त्यही अनुभव गरेँ । प्रचारको मामलामा त धेरै चेन्ज भएछ । अहिले मिडियाहरू यति एक्टिभ छन् कि छोटो समयमै दर्शकसम्म कुरा पुग्छ । हामीले सुरुमा अर्गानिक भ्युअर्सकै प्रतिक्रिया हेरौँ भनेका थियौँ, जुन साह्रै राम्रो आयो । म अझै पनि यो नयाँ प्रचार शैलीलाई बुझ्दै र अनुभव गर्दैछु ।

एकातिर फिल्म प्रदर्शनमा आउन लागेको छ, अर्को तपाईंको नागरिकताको विषय टुङ्ग्यो लाग्यो । यो त दोहोरो खुसी होइन ?

नागरिकताको फाइल अगाडि बढ्यो भन्ने खबरले मलाई धेरै इमोसनल (भावुक) बनायो । आधिकारिक रूपमा सरकारबाट मलाई जानकारी आइसकेको त छैन, तर मिडिया र मानिसहरूको प्रतिक्रियाले मेरो आँखा रसायो । धेरैले मलाई यति धेरै माया गर्दा रहेछन् भन्ने कुराले मन छोयो । एउटा कलाकारलाई नागरिकता भन्दा ठुलो कुरा दर्शकको यो अपार प्रेम रहेछ भन्ने महसुस गरेँ । फिल्मको प्रदर्शन भनेको मिहिनेतको प्रतिफल लिने समय हो । यसले खुसी नदिने कुरै भएन ।

तपाईंलाई बक्स अफिस कलेक्सन महत्त्वपूर्ण लाग्छ कि दर्शकको प्रतिक्रिया ?

मलाई ‘यशोधन’ चाहिन्छ( यश (प्रसिद्धि) र धन (कलेक्सन) दुवै । तर प्रतिक्रिया राम्रो भएपछि बक्स अफिस आफैँ माथि जान्छ । पछिल्लो समय जुन फिल्मलाई दर्शकले राम्रो प्रतिक्रिया दिन्छन् । त्यसको बक्स अफिस राम्रो भएको छ ।

दर्शकले यो फिल्म किन हेर्ने ?

फिल्म मनोरञ्जनकै लागि मात्रै हेरिन्छ । तर मनोरञ्जन मात्रै होइन, यसमा आ(आफ्ना पीडाको अनुभूत पनि गर्न सक्नुहुनेछ । पलायनको पीडा, मदनकृष्ण र सुनिल थापाको अनौठो चरित्र, विपिन कार्कीको फरक भूमिका र एउटा सन्देशमूलक कथाका लागि दर्शकले ‘पहाड’ हेर्नुपर्छ । म दर्शकलाई के भन्न चाहन्छु भने तपाईँहरू खिन्न हुनुहुने छैन । यसपालि कम्तीमा गाली खाइन्न, ताली नै बढी पाइन्छ भन्नेमा म ढुक्क छु । (कुवेर गिरी )