गाउँदेखि शहरसम्म उद्यमी जन्माउने नबिल बैंकको अभियान

नेपालको आर्थिक विकास र सामाजिक रूपान्तरणमा उद्यमशीलतालाई मुख्य मेरुदण्ड मानिन्छ । तर, पछिल्लो समय व्यवसाय केवल नाफा कमाउने माध्यम मात्र नभएर समाजका जटिल समस्या समाधान गर्ने औजारका रूपमा पनि विकसित हुँदैछ । यसै सन्दर्भमा, नबिल बैंकले आफ्नो संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत सञ्चालन गरिरहेको ‘नबिल स्कूल अफ सोशल इन्टरप्रेनरसिप’ (नबिल एसएसई)ले नेपाली युवाहरूमा उद्यमशीलताको नयाँ सन्देश प्रवाह गरिरहेको छ । नबिल बैंकले हालै आफ्नो प्रतिष्ठित ‘फेलोसिप प्रोग्राम’को छैटौँ कोहोर्ट र राष्ट्रव्यापी ‘सर्टिफिकेट कोर्स’का लागि आवेदन खुला गरेको छ । यस कार्यक्रममार्फत बैंकले समावेशी वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र उद्यमशीलतामार्फत व्यवस्थित रूपमा गरिबी निवारण गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।यो एउटा तालिम मात्र नभएर समाजका पिछडिएका र आर्थिक रूपमा विपन्न समुदायलाई मूलधारमा ल्याउने एक सशक्त अभियान पनि रहेको बैंकको दाबी छ ।

सामाजिक उद्यमशीलताको अवधारणा र नबिल एसएसई
नबिल एसएसईको मुख्य ध्येय विद्यार्थी, इच्छुक उद्यमी र सामाजिक परिवर्तनका संवाहकहरूमा उद्यमी सोच विकास गर्नु हो । सामाजिक उद्यमशीलता यस्तो अवधारणा हो, जहाँ व्यवसायको सफलतालाई बैंक ब्यालेन्समा मात्र नभई त्यसले समाजमा पारेको सकारात्मक प्रभावका आधारमा मापन गरिन्छ । नबिल बैंकले यस कार्यक्रममार्फत यस्ता उद्यमीहरूलाई मार्गदर्शन, मेन्टरिङ र सशक्तिकरण गरिरहेको छ, जसका सोच र व्यवसायले प्रत्यक्ष रूपमा समुदायको दिगो रूपान्तरणमा योगदान पुर्‍याउँछन् । बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मनोजकुमार ज्ञवालीका अनुसार, सामाजिक उद्यमीहरूलाई सशक्त बनाउनु नै नेपालको विकासप्रतिको प्रतिबद्धता पूरा गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो । उनी भन्छन्, ‘हामीले हाम्रा स्रोतहरूलाई रणनीतिक रूपमा परिचालन गरिरहेका छौँ ताकि हाम्रा कार्यक्रमहरू दुर्गम र पिछडिएका समुदायसम्म पुगुन् र वित्तीय नवप्रवर्तनलाई सबै प्रान्तहरूमा मूर्त र समावेशी वृद्धिको रूपमा अनुवाद गर्न सकियोस् ।’

सर्टिफिकेट कोर्स जगदेखि नै उद्यमशीलताको तयारी
नबिल एसएसईको सर्टिफिकेट कोर्स खासगरी तल्लो तहमा रहेका इच्छुक उद्यमीहरूका लागि लक्षित छ । यस कोर्सको मुख्य उद्देश्य प्रारम्भिक चरणका उद्यमीहरूको क्षमता अभिवृद्धि गरी उनीहरूका उद्यमलाई औपचारिक स्वरूप दिन र विस्तार गर्न सहयोग गर्नु हो । ३ महिनाको अवधिमा सञ्चालन हुने यस कोर्समा १४ दिनको प्रत्यक्ष ‘एक्सन बेस्ड लर्निङ’ समावेश हुन्छ । यस कोर्सले केवल सैद्धान्तिक ज्ञान मात्र दिँदैन, बरु फिल्ड भिजिट, विज्ञहरूको अन्तर्दृष्टि र व्यवहारिक अभ्यासको माध्यमबाट एउटा दिगो सामाजिक उद्यम कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने सिकाउँछ । यस कार्यक्रममा सहभागी हुनेहरूले विज्ञहरूको नेटवर्कमा पहुँच, समकक्षीहरूबीच सिक्ने अवसर र वित्तीय संस्थाहरूसँगको साझेदारीमार्फत सम्भावित वित्तीय सहयोग समेत प्राप्त गर्न सक्छन् ।

प्रादेशिक विशेषता र विषयगत प्राथमिकता
यस वर्षको नबिल एसएसई सर्टिफिकेट कोर्सको एक मुख्य विशेषता भनेको यसको ‘प्रादेशिक थिम’ हो । बैंकले नेपालका सातै प्रदेशको भौगोलिक र आर्थिक विशिष्टतालाई ध्यानमा राख्दै फरक(फरक विषयमा केन्द्रित रहेर तालिम सञ्चालन गर्दैछ । कोशी प्रदेशमा यसको केन्द्रविन्दु ‘उच्च मूल्यका कृषि इकोसिस्टम’मा रहेको छ । अलैँची, अदुवा, बेसार र किवी जस्ता बालीहरूका माध्यमबाट साना किसानलाई उद्यमीमा बदल्ने र उनीहरूलाई मूल्य शृङ्खलामा जोड्ने लक्ष्य यसले राखेको छ । मधेस प्रदेशमा भने उखु जस्ता स्थानीय बालीमा आधारित खाद्य प्रशोधन र महिला तथा युवा लक्षित उद्यमलाई ‘फार्म(टु(मार्केट’ मोडेलमा लैजाने योजना छ । वाग्मती प्रदेशमा ‘डिजिटल नवप्रवर्तन र हरित उद्यम’लाई प्राथमिकता दिइएको छ, जहाँ आइटी स्टार्टअप र अर्गानिक खेती जस्ता व्यवसायलाई प्रोत्साहन गरिनेछ । गण्डकी प्रदेशमा ‘पहाडभन्दा परको पर्यटन’को अवधारणा ल्याइएको छ, जसले पदयात्राबाहेक इको(पर्यटन र होमस्टेलाई विविधीकरण गर्ने लक्ष्य राख्छ । लुम्बिनी प्रदेशमा युवा र वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकाहरूलाई लक्षित गरी दिगो उद्यम विकासमा जोड दिइएको छ भने कर्णालीमा ‘हिमाली उद्यम मिसन’ अन्तर्गत मह, बाँस र जडीबुटी (जटामान्सी, लेमनग्रास) जस्ता हिमाली उत्पादनको इको(ब्रान्डिङमा ध्यान दिइनेछ । सुदूरपश्चिममा थारु संस्कृति र पशुपालनलाई आधुनिक व्यापारिक पद्धतिसँग जोड्ने ‘ग्रामीण उद्यम तथा इको(पर्यटन’को थिम तय गरिएको छ ।

प्रभावकारी नतिजा र गौरविलो इतिहास
विगत तीन वर्षदेखि सञ्चालित यो कार्यक्रमले नेपाली उद्यमशीलताको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रभाव पारेको छ । तथ्याङ्कका अनुसार, नबिल एसएसई र सातै प्रदेशका साझेदार कलेजहरूमार्फत हालसम्म १ हजार ६९ जना व्यक्तिहरूले सर्टिफिकेट कोर्सको तालिम प्राप्त गरिसकेका छन् । यसको सबैभन्दा सुखद पक्ष भनेको तालिम प्राप्त गरेकाहरूमध्येबाट हालसम्म १३१ वटा सामाजिक उद्यमहरू सफलतापूर्वक स्थापना भइसकेका छन् । यी उद्यमहरूले स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन ठुलो भूमिका खेलेका छन् ।

सहभागिताको मापदण्ड र आवेदन प्रक्रिया
नबिल एसएसईको सर्टिफिकेट कोर्समा सहभागी हुनका लागि १८ वर्ष पुगेका कुनै पनि नेपाली नागरिक योग्य हुन्छन् । यस वर्षको भर्नामा विशेष गरी आर्थिक रूपमा विपन्न, पिछडिएका र सीमान्तकृत समुदायको उत्थानका लागि योजना भएका व्यक्तिहरूलाई प्राथमिकता दिइनेछ । उद्यमी बन्ने इच्छाशक्ति र समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने स्पष्ट दृष्टिकोण भएका जोसुकैले यसमा आवेदन दिन सक्छन् । यसका लागि आवेदकले आफ्नो क्षेत्रमा रहेको कुनै सामाजिक समस्या पहिचान गरेको हुनुपर्छ र त्यसलाई सामाजिक उद्यममार्फत समाधान गर्ने सोच राखेको हुनुपर्छ । आवेदकमा अङ्ग्रेजी र नेपाली भाषाको आधारभूत ज्ञान हुन आवश्यक छ । सर्टिफिकेट कोर्सका लागि साझेदार कलेजहरूले २ हजार रुपैयाँ नामांकन शुल्क तोकेका छन् । देशभरका प्रतिष्ठित प्राज्ञिक संस्थाहरूले यस कार्यक्रममा नबिल बैंकसँग साझेदारी गरेका छन् । जसमा कोशीको महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस, मधेसको वीरगन्ज पब्लिक कलेज र मोनास्टिक सेकेन्डरी बोर्डिङ स्कुल, वाग्मतीको क्याम्पियन कलेज र बुढानीलकण्ठ स्कुल, लुम्बिनीको क्षितिज इन्टरनेसनल कलेज, दिव्यज्योति बहुमुखी क्याम्पस र कोहलपुर मोडेल कलेज, कर्णालीको सुर्खेत मोडेल कलेज र सुदूरपश्चिमको सुदूर पश्चिमाञ्चल एकेडेमी रहेका छन् । नेपालका लागि यो कार्यक्रम केवल एक बैङ्किङ CSR मात्र नभएर दिगो विकास लक्ष्य  (SDGs) प्राप्ति तर्फको एउटा ठोस पाइला रहेको कतिपय जानकारहरूको भनाइ छ । नवप्रवर्तन, समावेशीकरण र सामाजिक प्रभावलाई सँगसँगै अगाडि बढाउने नबिल एसएसईको यो प्रयासले नेपाली युवाहरूलाई आफ्नै माटोमा भविष्य खोज्न प्रेरित गरिरहेको छ ।